Saz ve Bağlama

Saz nereden geliyor?

Şaşırtıcı bir şekilde, Türkçe'de saz kelimesi 'enstrüman' anlamına gelir. İstanbul'un hareketli sokaklarından birinde gezerken, 'Saz Evi' dükkanlarına rastlayacaksınız. Bunlar aslında müzik dükkanlarıdır. Saz, Türkiye'nin en bilinen enstrümanı olduğu için bu lakabı almıştır. 

Saz veya bağlama, aslında Orta Asya bozkırlarından köken almaktadır. Bu bölge, yüzlerce yıl boyunca göçebe Türk kabilelerinin dolaştığı bir alandır. Tarihi 4. yüzyıla kadar uzanır ve o dönemde 'Kupuz' olarak adlandırılırdı. Dini törenlerde kullanılan kutsal bir enstrümandı ve sadece 3 teli vardı.

Müzik geliştikçe ve armoni ile şarkılar daha karmaşık hale geldikçe, daha fazla tel eklendi. Tel sayısı 7'ye, yani 3 tel grubuna ancak 1940 civarında çıktı. Saz, Türk kültüründe o kadar köklü bir yere sahip ki, Türkiye'de 15,000'den fazla saz ustası bulunuyor. 

Sazın parçaları

Sazın bir sapı (Türkçede 'Sap' olarak adlandırılır), unutulmaz derecede zarif, damla şeklinde bir gövdesi ('Tekne' olarak adlandırılır) ve bir üst kısmı ('Kapak' olarak bilinir) vardır. Teller için paslanmaz çelik teller kullanılır ve bas teli sarımlıdır. Burgular için birçok ağaç türü kullanılır, ancak en yaygın olanları abanoz, gül ağacı veya cevizdir. 

Saz, çok geniş bir coğrafi alanda insanlar tarafından çalındığı için birçok farklı boyutta saz ortaya çıkmıştır. Boyut farklılıkları oldukça çarpıcıdır. Örneğin, Cura olarak da adlandırılan en kısa saz 48 cm iken, Divan Saz 140 cm'den fazladır. Bu oldukça etkileyici, değil mi?

Her sazın üst kısmı ya ladin (en yaygın olanı) ya da sedir ağacından yapılır. Ladin, saz için klasik ağaç türüdür. Ona meşhur olduğu o parlak, kristal berraklığındaki tonu verir. Sedir ise daha ağır ve sağlamdır. Üst kısımda, telleri yukarıda tutan küçük bir parça bulunur. Bu parça köprüdür ve geleneksel olarak akçaağaçtan yapılır.

Saz vs Bağlama

Büyük soru şu: Saz mı, bağlama mı ? Aralarındaki fark gerçekten nedir? Halk arasında "saz" aslında Türkçede "Uzun Sap" veya uzun boyunlu saz olarak adlandırılır . 110 cm uzunluğunda bir sazdır. Bağlama ise daha kısadır ve yaklaşık 95-100 cm uzunluğundadır.

İki enstrüman arasındaki ses farkı şaşırtıcı derecede büyük. Bağlama daha tatlı ve yumuşak bir sese sahipken, uzun saz daha sert ve parlak bir ses çıkarıyor. Evet, sezgisel gelmeyebilir ama kendiniz deneyin. 

Bir diğer önemli fark ise akorttur. Birçok müzisyenin görüşüne göre, Bağlama'nın akortu çalmayı kolaylaştırır. Peki bunu bilmek neden önemli? Çünkü farklı şarkılar farklı tonlarda ve akortlarda çalınır. Bazılarını Saz'da çalabilirsiniz, bazılarını ise sadece Bağlama'da. Ayrıca, Saz'ın Bağlama'dan 4 perde daha fazla olduğunu da unutmayın. Yani 19'a karşı 23. 

Saz'ı internetten satın almak

İnsanlar neden saza aşık oluyor ? Bunun sebebi sadeliği, eşsiz şekli ve karakteristik tınısıdır. Günümüzde saz veya bağlama satın almak oldukça kolaylaştı. Online enstrüman mağazaları günümüzde çok popüler. Bir tıkla saz adresinize teslim edilebiliyor. Saz çalmayı öğrenmek de oldukça kolay; internette birçok kurs ve video mevcut.

Ancak işler genellikle göründüğü gibi değildir. Günümüzün saz atölyeleri, minimum kalite kontrolüyle bir üretim hattı gibi işliyor. Bu, ahşabın kesildiği, parçaların yapıştırıldığı ve tellerin takıldığı anlamına geliyor. Ertesi gün enstrümanlar gönderiliyor. Böyle bir enstrümanla karşılaşmak istemezsiniz. İyi ihtimalle sesini beğenmeyeceksiniz, daha da kötüsü ise çalmayı bile beceremeyeceksiniz.

Saz veya Bağlama'ya giriş yaparken dikkat etmeniz gereken birkaç kişisel ipucu

Benim adım Daniel ve 7 yılı aşkın süredir saz çalıyorum. Ethnic Musical'ın sahibi olarak saz işiyle ilgili birkaç şey öğrendim ve sizlerle birkaç faydalı ipucu paylaşmaktan mutluluk duyuyorum.

• Ahşabın masif ahşap olup olmadığını mutlaka kontrol edin. Günümüzde şirketlerin preslenmiş ahşap kullanması yaygınlaşmıştır. Bu ahşabın akustik açıdan hiçbir faydası yoktur.
• Sazın burgularının gül ağacı, ceviz veya abanoz ağacından yapılmış olduğundan emin olun. Şu beyaz tahta burguları görüyor musunuz? Onlardan uzak durun. Akortu tutmazlar.
• Teller sesi önemli ölçüde etkiler. Sazınızda kaliteli teller takılı olmalıdır. Pyramid veya Kurschner gibi markalar yeterince iyidir.
• Saz söz konusu olduğunda paketleme hiç de kolay değil. Özel şekli, güvenli bir şekilde teslimatı zorlaştırıyor. Ve birçok korkunç hikaye duyduk. Saz satın alırken, Saz konusunda uzmanlaşmış bir şirketten satın alın.

Yeni sazınızla ilgili size bol şans ve mutluluklar diliyorum. Eminim ki muhteşem bir yolculuk olacak.