Trabzon'da bir düğünde durun ve onu görmeden önce duyarsınız: diz üzerinde dik tutulan, hızlıca yay çekilen, üç telli küçük bir keman, kollarını birbirine kenetleyen ve omuzlarını sallayan bir grup dansçıyı yönlendirir. Bu enstrüman kemençedir ve Karadeniz'in doğu kıyısı boyunca tüm partinin sesi budur. İnsanlar "Karadeniz kemençesi" diye aradıklarında, kastettikleri bu, Karadeniz kemençesidir ; ayakta veya oturarak, önünüze doğru eğik bir şekilde çalınan, uzun, tekne şeklinde bir keman. Dükkanımızda onu satıyoruz, kuruyoruz ve hakkında çok soru alıyoruz. Öyleyse size bunun aslında ne olduğunu anlatayım.

Kemençe nedir ve isim karışıklığını öncelikle açıklığa kavuşturalım.

Karadeniz kemençesinin ölçüleri ve boyutları

İşte hemen hemen her acemiyi yanıltan ve dürüst olmak gerekirse birçok blogun da yanlış anladığı bir şey: "Kemençe" kelimesi tamamen farklı iki enstrümanı ifade ediyor.

İlk olarak konumuz olan Karadeniz kemençesi . Uzun, dar, tekne veya şişe şeklinde, üç telli, dik olarak çalınan bir çalgıdır. Doğu Karadeniz kıyısından gelir ve Bizans dünyasının eski Pontus lirinden türemiştir. Bu, danslara eşlik eden halk kemanıdır.

İkincisi, klasik Osmanlı kemençesi olan armudî kemençesidir. "Armudî" armut anlamına gelir ve bu her şeyi anlatır; yuvarlak, armut biçimli bir gövdesi vardır. Osmanlı sanat müziğinde, rafine fasıl repertuarında kullanılır , bağırsak telleri vardır ve çalan kişi telleri tırnaklarının yanlarıyla durdurur. Farklı şekil, farklı müzik, farklı teknik. Aynı isim.

İşte bunları ayırt etmenin hızlı yolu: Eğer armut şeklinde ise ve çalan kişi tellere tırnaklarıyla dokunuyorsa, bu klasik kemençedir , bizimki değil. Eğer uzun ve kayık şeklinde ise ve parmak uçları dans pistinde açık bir şekilde çalınıyorsa, bu Karadeniz kemençesidir. İşte anlaşılması kolay basit bir tablo.

Klasik kemençe ile Karadeniz kemençesi arasındaki farklar
Ekran görüntüsü

Bize yazanların çoğu ilkini istiyor. Biz de onu üretip satıyoruz, bu yüzden ben de ondan bahsetmeye devam edeceğim.

Yapım şekli: tek bir tahta bloktan oluşuyor, klavye yok.

Karadeniz Kemençe Atölyesi
Karadeniz Kemençe Atölyesi

Karadeniz kemençesi oyma tekniğiyle yapılır. Keman gövdesi gibi bükülmüş çıtalardan yapıştırılarak değil, tek bir tahta bloktan oyularak, gövde, sap ve burgu kutusu tek parça halinde üretilir. Türkçede buna oyma denir . Yapımcı genellikle erik, dut, ardıç veya ceviz ağacından iyi bir blok seçer ve şekli ondan keser. Birçok eski yapımcı erik ağacını tercih eder. Bizim kullandığımız dut ağacı ise temiz bir şekilde oyulabilen ve sıcak, dolgun bir ton veren bir ağaçtır.

Üst kısımda, ince bir ladin veya köknar levhadan yapılmış, hafifçe kavisli, içi boş gövdenin üzerine oturan ayrı bir ses tahtası bulunur. İki küçük ses deliği vardır. Alçak bir köprü. Sap, gerçek bir kırılma olmadan doğrudan gövdeye geçer ve bu uzun, kesintisiz çizgi, tekne veya şişe görünümünün kaynağıdır.

Eski halk isimlerini seviyorsanız, müzisyenlerin her şeye verdikleri isimler var. Köprüye "eşek" lakabı takılmış çünkü yükü taşıyor. Üç telin de her birinin bir adı var: kapan , sağır ve zil . Bunların hiçbirine çalmak için ihtiyacınız yok. Sadece enstrümanınızın uzun süre kullanılmış ve bu lakapları kazanmış olduğunu bilmek güzel.

Üç tel ve akort

Karadağ kemençe tuning
Karadeniz kemençe tuning

Üç telden oluşur ve mükemmel dördüncü aralıklarla akort edilirler. Karadeniz kemençelerinin hepsinde ortak olan özellik budur; aralıklar dördüncülerdir.

Standart 55 cm'lik kemençemiz, Türkçe nota isimlerinde Mi-La-Re olarak okunan, alçaktan yükseğe doğru EAD akort sistemine sahiptir . Başlangıç ​​için önereceğim pratik akort sistemi budur. Şimdi, Wikipedia veya diğer kaynaklara bakarsanız, bunun yerine sıklıkla BEA akort sisteminin kullanıldığını göreceksiniz. Her ikisi de gerçektir ve rakiplerin asla açıklamadığı kısım şudur: kemençe çeşitli uzunluklarda üretilir ve her uzunluğun kendine özgü bir akort sistemi vardır. Tek bir "doğru" akort sistemi yoktur. Daha kısa gövde daha yüksekte, daha uzun gövde daha alçakta durur. 55 cm en yaygın boyuttur ve biz de bu boyutu stoklarımızda bulunduruyoruz, bu nedenle EAD, bizden alacağınız kemençe için önemli olan sayıdır.

Teller eskiden ipekten yapılırdı. 1920'li yıllarda müzisyenler metal, çelik tellere geçtiler ve bugün herkes bunları kullanıyor. Küçük ama tarihe dayalı bir detay olsa da, modern, parlak sesin sadece yaklaşık bir asır öncesine dayandığını gösteriyor.

Ve ses. Klavye olmadığı ve köprü neredeyse düz olduğu için yay aynı anda iki tele birden vurma eğilimindedir. Bu nedenle kemençenin doğal sesi, genellikle paralel dördüncüler olmak üzere, birlikte çalınan iki notadan oluşan, altta vızıltılı bir dokuyla birlikte gelen, sürekli tekrarlanan ve çift sesli seslerdir. Bu, temiz, tek hatlı bir keman değildir. Yeni başlayanlar bazen bununla mücadele eder, bir teli izole etmeye çalışır ve sinirlenirler. Yapmayın. Çift, sürekli tekrarlanan ses, enstrümanın doğru çalıştığının göstergesidir. Karadeniz müziğinin tüm karakteri budur.

Karadeniz kemençesi nasıl çalınır: duruş, yay ve parmaklar

Trabzon'da karadeniz kemençe oynayan iki kişi

Onu dikey olarak tutarsınız. Otururken, dizinizin veya uyluğunuzun üzerinde, size doğru hafifçe eğik bir şekilde durur. Ayakta dururken (ve oyuncular ayakta ve hatta dans ederken bile çalarlar), onu öne doğru, hafifçe eğik bir şekilde tutarsınız. Çubuk kutusu yukarı ve uzağa bakar.

Yay kısa, yaklaşık 50 ila 60 cm uzunluğunda ve geleneksel olarak at kuyruğu kılından gerilir. Sürekli hareket halinde tutulur. Karadeniz yaycılığı hareketli ve süreklidir, uzun ve yavaş vuruşlar yerine hızlı ileri geri hareketlerden oluşur.

Şimdi kemençe çalmayla ilgili hatırlamanızı istediğim bir şey var , çünkü blogların en sık yanlış anlattığı gerçek bu. Telleri parmaklarınızın etli ön kısmıyla , tıpkı keman çalar gibi durduruyorsunuz . Tırnaklarla değil. Tırnak tekniği, yani tele yandan tırnakla dokunmak, yukarıda bahsettiğim klasik armut biçimli armudî kemençeye aittir. Karadeniz kemençesinde ise parmak uçları kullanılır. Eğer biri size tekne biçimli bir kemençede tırnaklarınızı kullanmanızı söylerse, iki enstrümanı karıştırıyordur. Bunu tam bir güvenle söylüyorum.

Yaşadığı yer: Horon ve onu gözetmek için bir usta.

Kemençe, Doğu Karadeniz'in hızlı dairesel zincir dansı olan horon'un baş vokalidir . Dansçılar bir sıra veya halka halinde birleşir, omuzları titrer, ayakları hızlı ve sıkı hareket eder ve kemençe tüm bu dansı yönlendirir. Dans ilerledikçe hızlanır ve kemençe de onunla birlikte hızlanır.

Horon, aksak ritimlerle, yani eşit olarak bölünmeyen "sekerek" ölçülerle, 7/8, 5/8, 7/16 ile ilerler. Eğer 4/4'lük bir dünyadan geliyorsanız, bunlar ilk başta dengesiz gelebilir ve bu dengesiz itme tam da insanları harekete geçiren şeydir.

Bilmeniz gereken bir şey var, çünkü rehberler bunu genellikle karıştırıyor: Kemençe, kıyı şeridinin her yerinde ana enstrüman değil. Trabzon ve Giresun çevresinde daha yaygın . Doğuya, Rize ve Artvin'e doğru ilerlediğinizde ise tulum, yani gayda ön plana çıkıyor. Ve tüm bu gelenek, Laz ve Pontus Rumlarının ortak kökenlerine dayanıyor. 1923 nüfus mübadelesinden sonra Yunan tarafı bu enstrümanı "Pontus lirası" olarak Yunanistan'a götürdü ve bugün hala orada çalınıyor.

Bilmeniz gereken bazı isimler. Göreleli Picoğlu Osman (Osman Gökçe, 1901-1946), kayıt altına alınmış ilk ustalardan biriydi. Yine Göreleli Katip Şadi (1932-2020) ise yaklaşık yetmiş yıl boyunca müzik yaptı, 27 plak kaydetti ve şarkı sözlerini anında uydurmasıyla, yay çekerken canlı olarak mısralar yaratmasıyla ünlüydü.

Katip Şadi'yi bizzat izleyebilirsiniz. Bu, 2009 Giresun Çanakçı festivalinde horon çalarkenki canlı performansı; usta bizzat karşınızda. Karadeniz kemençesini dizine nasıl yerleştirdiğine, yayın neredeyse hiç durmadan nasıl hareket ettiğine dikkat edin ve o an doğaçlama olarak söylediği melodileri dinleyin.

Tarihin derinliklerine inmek isterseniz, Wikipedia'nın Karadeniz Kemençesi sayfası okumaya devam etmek için sağlam bir kaynaktır.

Hangisini seçmeli ve kimin için uygun?

İyi bir kemençeyi değerlendirmek basittir. Düzgün, iyi oturan bir ses tahtasına sahip, tek parça oyulmuş temiz bir blok istersiniz. Gerçekten sağlam duran burgular istersiniz, bu yüzden abanoz burgular kullanmaya değer. Ve kemençenin, geldiği gün alıp çalmaya başlayabilmeniz için, yayıyla birlikte kurulmuş ve hazır olmasını istersiniz.

Başlamak için 999 dolarlık bir elektro keman veya profesyonel seviye bir enstrümana ihtiyacınız yok. Bu, henüz duyamadığınız bir seviye için harcanan para demektir. Karadeniz kemençemiz 139 dolar: 55 cm, dut ağacından oyulmuş, abanoz burgulu, EAD akortlu ve yayıyla birlikte geliyor. Gerçek, çalınabilir bir enstrüman, duvara asılacak bir süs değil ve öğrenmek için doğru seçim. Eğer zaten keman çalıyorsanız geçiş hızlıdır, çalmıyorsanız da üç tel ve parmak ucuyla durdurma sistemi başlamak için uygun bir yerdir.

Bakım

Burada söylenecek fazla bir şey yok ve bu iyi haber. Karadeniz kemençesi dayanıklı küçük bir alet. Telleri eskidiğinde veya matlaştığında ara sıra değiştirmek dışında pek bir sorun çıkmaz. Normal oda koşullarında saklayın, herhangi bir ahşap enstrümanda olduğu gibi sağduyuyu kullanın ve çalmaya devam edecektir. Hiçbir sorun yok.

İşte kemençe. Dut ağacından oyulmuş bir kayık, dörtlü aralıklarla üç çelik tel, kısa ve gösterişli bir yay ve ardında birkaç yüzyıllık bir dans geleneği. Eğer sesini merak ediyorsanız, bu başlamak için iyi ve dürüst bir enstrüman ve biz bunu dükkanımızda stokta bulunduruyoruz. Gelip bir göz atın ve satın almadan önce sorularınız varsa bize yazın.

Daniel Karni

Çok yönlü müzisyen, ud aşığı ve Arap ve Türk müzik aletleri uzmanı. 2009'dan beri Türkiye, Ermenistan ve diğer ülkelerdeki luthierlerle birlikte çalışarak el yapımı Türk ve Arap müzik aletleri üreten Ethnic Musical'ın kurucusu.

Yorum bırak

E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Zorunlu alanlar * ile işaretlenmiştir .